Tweedehands of afval?

Met het label tweedehandskledij worden tonnen textiel ingevoerd in Uganda. Maar vergis u niet: dat label is misleidend. Het gaat over de kledij die wij in Europa niet meer willen, noch tweedehands kunnen verkopen. De kwaliteit is ondermaats en de kledij is veelal vuil, ongewassen onderbroeken en babykledij inbegrepen. Textielafval is dus een betere term.

We dumpen deze wegwerpkledij zodat we er zelf niet meer naar moeten kijken. De gevolgen raken ons nochtans allemaal, dat maakt Irene Lanyero in haar betoog duidelijk. De meestal vrouwelijke arbeiders in deze industrie werken vaak informeel en hebben weinig tot geen sociale rechten, laat staan een minimumloon of een vakbond die hun belangen ter harte neemt. Irene vertelde bovendien over kinderen en ouderen die op de veel te grote textielstapels mee helpen sorteren.

Omdat onze kledij steeds vaker bestaat uit plastic en andere chemische stoffen, heeft het verwerken en recycleren van die stoffen daarom heel wat bijkomende gezondheidsrisico’s voor zij die er rechtstreeks en onrechtstreeks (bijvoorbeeld via water) aan blootgesteld worden. Irene verwijst naar de Kiteezi Landfill waar je aan de mensen kan zien dat ze constant toxische stoffen inademen. Zowel mens als natuur lijden er onder onze ongewilde kledij.

Van fast naar ultra-fast

Het verhaal van Irene komt niet uit het niets. Elk jaar worden er meer dan 150 miljard kledingstukken geproduceerd. Een bedrijf als Zara produceert jaarlijks zo’n 40.000 verschillende ontwerpen, een bedrijf als Shein 365.000. Het zijn cijfers die doen duizelen: in slechts enkele jaren tijd gingen we van fast fashion naar ultra-fast fashion. Als we vandaag zouden stoppen met het produceren van textiel, zouden we nog voldoende kledij hebben om ons te kleden tot 2100.

Omdat onze kledij steeds vaker bestaat uit plastic en andere chemische stoffen, heeft het verwerken en recycleren van die stoffen daarom heel wat bijkomende gezondheidsrisico’s.

Om al die ontwerpen verkocht te krijgen, moeten zulke bedrijven ons overtuigen om meer te kopen. En dat doen ze over het algemeen met succes. We zijn de afgelopen jaren met z’n allen meer textiel gaan consumeren, zonder aantoonbare reden of nood.

Als het zo gemakkelijk en goedkoop is om textiel nieuw te kopen, is het steeds makkelijker om kleding weg te gooien: van de 19 kilogram textiel die we als Europees consument jaarlijks inslaan, huisraad en schoenen inbegrepen, danken we elk jaar 16 kilogram af.

Een kledingcontainer tovert je textiel niet ineens weg. Journalist en auteur Sarah Vandoorne volgde recent in dit MO* artikel de weg van die afgedankte kledij. Een deel kwam terecht in tweedehandswinkels zoals de Kringwinkels, een deel vindt zijn weg naar landen als Oeganda, waar Irene Lanyero vandaan komt, en een steeds groter wordend deel wordt verbrand.

Tijd voor een ander systeem

Knettert jouw hoofd van dit verhaal? Het onze ook. Hoe meer we ons verdiepen in de wereld van de fast fashion, hoe groter en moeilijker de opdracht lijkt om dit systeem om te keren. En toch… Er zijn alternatieven, die zien we elke dag. Van mensen die bezig zijn met upcycling en naaiateliers, herstellers, kleding-swappers en ruilmarkten tot de kledingketting.

Al die veranderaars tonen dat een ander systeem mogelijk is en méér nog: veel mensen willen het anders, want dat is beter voor mens én planeet. Ze hebben nood aan een overheid die minstens even dapper maatregelen neemt. In Frankrijk ligt er bijvoorbeeld een wet klaar die reclame van fast fashion merken verbiedt en boetes oplegt aan textielbedrijven op basis van hoe ecologisch ze produceren. Nationale overheden zoals Frankrijk kunnen dit niet alleen. Europa moet volgen. En om een écht rechtvaardige transitie mogelijk te maken, is coördinatie op mondiaal niveau nodig.

Al die veranderaars tonen dat een ander systeem mogelijk is en méér nog: veel mensen willen het anders, want dat is beter voor mens én planeet.

Door coalities en banden te smeden in het middenveld kunnen we een textielindustrie mogelijk maken die mens en planeet eerst zet. Getuige de wet in Frankrijk. Die kwam er dankzij een coalitie van verschillende middenveldorganisaties, onder andere Amis de la Terre Frankrijk. De coalitie toont hoe de textieltransitie heel wat verschillende thema’s,van sociale rechten tot klimaat, verbindt.

Doe je mee? Check het werk van Schone Kleren Campagne en de Clean Clothes Campaign.

Ook De Transformisten zetten het komende jaar extra in op dit thema met verschillende actiemogelijkheden:

• Ben je tussen de 16 en 35 jaar? En heb je goesting om actie te voeren rond dit thema? We zijn naar jou (en je vrienden) op zoek! Stuur gerust een mailtje.
• Wil je met een groep vrienden / je klas / je (jeugd)vereniging rond het thema aan de slag? We bieden ons textielspel gratis aan dit jaar. Samen leren we het web van de textielindustrie kennen en gaan we op zoek naar alternatieven.