We dragen textiel op onze huid, ons grootste orgaan, maar hebben we er enig idee van wat daar juist allemaal inzit? Het etiket in onze kraag maakt ons niet veel wijzer. Wat daarop staat, blijft beperkt tot de stof waaruit je stuk bestaat en waar het juist in elkaar genaaid is. Over de kleur van je kleren zegt het niets. Toch blijkt dat de meest milieuverontreinigende stap in de kledingketen, en het is nog schadelijk voor je gezondheid ook.*

Aan het kleuren van jouw T-shirt, hemd of broek komen synthetische verfstoffen te pas. Die zitten vol chemicaliën en zware metalen. Per kilogram textiel moet je één tot vijf kilogram chemicaliën rekenen.* Zelfs bij biokatoen kan je er niet onderuit: hoewel voor de biokatoenteelt geen schadelijke stoffen gebruikt worden, verven we de kleren nadien alsnog met chemicaliën.

325 keer meer hormoonverstoorders dan toegelaten

De chemicaliën in textielverf kunnen onze gezondheid schaden. Wetenschappers* vonden een verband tussen synthetische textielverf en luchtweginfecties, ontwikkelingsstoornissen, kankers en een verhoogd risico op onvruchtbaarheid.

Vooral het aandeel van hormoonverstoorders valt op. Het Belgische onderzoeksinstituut Centexbel liet al meermaals onderzoek voeren naar kledij van de bekende Chinese webwinkel Shein. Het aandeel weekmakers op bepaalde Sheinkledij – hormoonverstoorders die kunststoffen soepeler maken – was 325 keer meer dan de toegelaten norm. Ook vonden ze andere hormoonverstoorders zoals ftalaten.

Kinderen en zwangere vrouwen zijn het meest vatbaar voor hormoonverstoorders. Ftalaten worden in het bijzonder in verband gebracht met de verstoring van de seksuele ontwikkeling van jongens. Veelvuldige blootstelling kan leiden tot onvruchtbaarheid op volwassen leeftijd door een daling in de spermakwaliteit. Ook kunnen ftalaten de teelballen beschadigen.* Vrouwen blijven evenmin gevrijwaard: tienermeisjes krijgen sneller hun maandstonden door als ze in contact komen met ftalaten en hebben een verhoogd risico op borstkanker op latere leeftijd. 

Allergisch aan textiel

Kan het een oplossing zijn om goedkope kledij zoals die van Shein te mijden? Dat is zeker geen slecht idee, al vertelt het prijskaartje ons zeker niet alles over het chemicaliëngebruik. Luxebedrijven zijn niet bepaald transparant over hun chemisch beleid. Bovendien zijn er genoeg voorbeelden van duurdere stoffen die extra behandeld worden met chemicaliën.

Twee voorbeelden van dure stoffen vol schadelijke chemicaliën zijn antigeur- of antikreukstoffen. Strijken doen we niet zo graag, en zweetgeur afgeven al helemaal niet. Daar spelen fabrikanten handig op in: ze gebruiken metalen die bacteriën moeten doden, maar op lange termijn juist hinder veroorzaken.

Puistjes, uitslag, zweten, jeuken of zelfs brandende pijn: al deze symptomen kunnen wijzen op een textielallergie. Synthetische kledij blijkt daarvoor het hardnekkigst: voor goedkopere stoffen, zoals polyester, gebruiken fabrikanten doorgaans goedkopere kleurstoffen.

Naar schatting 1 op de 100 Belgen kampt met een textielallergie. Twee procent van de patiënten met eczeem die een dermatoloog opzoekt in het Universitair Ziekenhuis Antwerpen blijkt allergisch aan zijn eigen kleerkast. Op Europees niveau schommelen de cijfers tussen 0,5 procent en 7 procent van het aantal patiënten dat aanklopt bij een dermatoloog.

Natuurlijk zal niet iedereen die synthetisch textiel draagt een dergelijke reactie vertonen. Maar de impact van onze kleerkast op onze gezondheid is amper bekend, kaart de Amerikaanse modejournalist Alden Wicker aan in haar boek To Dye For. Ze sprak mensen die meervoudige chemische overgevoeligheid ontwikkelden. Van de kleinste dosis chemicaliën krijgen zij al last, ook onder de drempelwaarden die de overheid oplegt aan chemiebedrijven.

Bovendien is niet enkel onze gezondheid in gevaar, maar ook die van textielarbeiders over heel de wereld. Op het Indonesische eiland Java is de Citarumrivier sterk vervuild door de omliggende fabrieken. Maar liefst 40 miljoen Indonesiërs zijn afhankelijk van de rivier. Zij worden ziek door onze drang naar meer kleren en krijgen te kampen met onvruchtbaarheid.

De Indiase textielarbeider Mythili getuigt in de documentaire La Vie d’une Petite Culotte dat ze in het ziekenhuis belandde met blaren op haar huid. Ze bleek bovendien een knobbel in haar baarmoeder te hebben. “De dokter linkt het aan het inademen van giftige stoffen en verbood me om nog te werken”, getuigt ze. “Het grootste probleem in mijn leven is dat ik geen kind kan baren. Veel vrouwen hier hebben dezelfde moeilijkheden als ik.”

Overheid kan ons niet beschermen

Kan de overheid makers en dragers dan niet beschermen tegen schadelijke stoffen van buitenaf? In de Europese Unie zijn de regels scherper dan in de Verenigde Staten, looft Alden Wicker. Dat klinkt als goed nieuws, maar helaas schiet ook in Europa de regelgeving tekort.

De Europese verordening die het gebruik van chemische stoffen reguleert, REACH* (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) genaamd, haalt pas chemische stoffen van de markt als bewezen is dat ze schadelijk zijn. Stoffen kunnen zo jarenlang onder de radar blijven. Tegen stoffen zoals PFAS wordt momenteel opgetreden, en terecht natuurlijk, maar fabrikanten konden jarenlang die forever chemicals gebruiken om onze regenjasjes waterdicht te maken.

Oplossingen als merk, overheid en consument

Het goede nieuws is dat zowel merken als overheden zich bewuster worden van het probleem. Kledingmerken verenigen zich in een organisatie, ZDHC, om meer transparantie te eisen op het vlak van chemicaliën. De Belgische overheid wil meer controles uitvoeren op chemicaliën in textiel en plant dit jaar verschillende tests, waarbij de nadruk ligt op PFAS en hormoonverstoorders. De federale overheidsdienst Volksgezondheid lanceert een grootschalige campagne rond hormoonverstoorders en raadt aan om nieuwe kleren steeds te wassen voor je ze draagt.

Wil je als bewuste of bezorgde consument meer te weten komen over de chemische samenstelling van je kledij? Daar bestaat een app voor, die de milieu-organisatie Bond Beter Leefmilieu lanceerde in 2023: Scan4Chem. Het idee is dat je merken rechtstreeks kan benaderen met vragen, aan de hand van individuele kledingstukken. Alleen moet je daarvoor zelf nog even op zoek naar e-mailadressen.

Binnenkort verplicht Europa om een digitaal productpaspoort (DPP) aan elk kledingstuk te koppelen. Zo zou je in het etiket van je kledingstuk veel meer dan enkel het land van herkomst en de stof moeten vinden. Een aantal Belgische kledingbedrijven experimenteren hier al mee, onder andere door middel van QR-codes. Of chemische informatie deel zal (moeten) uitmaken van het DPP, is nog niet duidelijk. Wij hopen alvast van wel.

Natuurlijke kleurstoffen

Rest nog de vraag of kledij moet ingekleurd worden met schadelijke textielverf. Steeds meer ontwerpers zijn overtuigd van niet. Zo gaan sommige ondernemers aan de slag met natuurlijke kleurstoffen in plaats van synthetische varianten. Daar wordt onder meer onderzoek naar gedaan aan het KASK & Conservatorium.

Op de website Atlas of Sustainable Colours, geesteskind van de onderzoeker Julia Kaleta, vind je een een kaart met ontwerpers die natuurlijke kleuren verkiezen boven synthetische van over heel Europa. Belgische kleurenthousiastelingen vind je daar voorlopig niet. Die vind je wél in de tentoonstelling Kleur Bekennen, waarvoor fotograaf Sarah Van Looy ontwerpers portretteert die textiel verven met alternatieve kleurstoffen. Sommige zijn zeer innovatief – van bacteriën tot algen –, anderen zijn eerder huis-, tuin- en keukenprojecten: zelfs met appel- of ajuinschillen kan je een oud T-shirt in het nieuw steken. De expo was eerder te zien op het Design Fest Gent en het Flanders Technology and Innovation Festival, en is beschikbaar voor organisatoren.

Een interessante eigenschap van natuurlijke kleurstoffen is dat ze veranderlijk zijn. De bevraagde ontwerpers en onderzoekers passen daar een mouw aan: je zal niet snel uitgekeken zijn op een kledingstuk als je het steeds opnieuw kan kleuren. Of zoals de Indiase ambachtsman Sufiyan Khatri, zelf een voorstander van natuurlijke kleurstoffen, het zo mooi zegt in het boek Kleerkastvasten van Sarah Vandoorne: “Eigenlijk is het onzinnig dat chemische kleurstoffen voor altijd moeten bestaan. We gooien onze kleren steeds sneller weg, en toch moeten die kleren voor altijd dezelfde kleur hebben. Dat klopt toch niet?”

Bronnen

• Alden Wicker, To Dye For.
• Interviews met dermatoloog Olivier Aerts (UZA)
• Greenpeace, Shame on you, Shein
• Greenpeace, Taking the shine off Shein
• Muthu, Subramanian Senthilkannan; Detox Fashion: Sustainable Chemistry and Wet Processing. Springer Singapore, 2018.
• Quantis. Measuring Fashion: Environmental Impact of the Global Apparel and Footwear Industries Study. 2018.
• Vanhoutte, Isabelle. Lek. Hoe plastiek ons ziek maakt, met o.a. een sterk en behapbaar stuk over REACH
• Jingchuan Xue et al. Bisphenols, Benzophenones, and Bisphenol A Diglycidyl Ethers in Textiles and Infant Clothing. 
• Olsson, Elisabeth et al. Kartläggning av kemikalieanvändning i kläder. Mölndal, 2009.
• De Morgen. Als je de kriebels krijgt van je kleren
• Apache. Schadelijke Sheinkledij geraakt zonder controle het land in 
• Onderzoek Pointer Checkt: Shein-slippers 325 keer giftiger dan wettelijk toegestaan
• Departement Zorg. Wat zijn ftalaten?

Al die giftige chemicaliën op nieuwe kleding. Gelukkig wordt alles nog even schoon gespoeld met water. Toch? Je leest er alles over in deel 5 van “Uitgekleed: een modeverhaal in 8 laagjes”: Dit is geen levensbron (meer), als het een afvalstroom wordt. (vanaf 3/6/2026)

Dit artikel wordt medegefinancierd door de Europese Unie. De inhoud van dit artikel is uitsluitend de verantwoordelijkheid van De Transformisten en kan op geen enkele wijze worden beschouwd als een weerspiegeling van de standpunten van de Europese Unie of de Europese Commissie.