Middenveldorganisaties, activisten en lokale besturen kozen resoluut voor samenwerking. In plaats van te concurreren, bundelen ze krachten, over thema’s heen: van vrouwenrechten en LGBTQI+-rechten tot migratie en persvrijheid. Die verbondenheid bleek cruciaal om overeind te blijven in moeilijke tijden. Wanneer klassieke lobby en overleg vastlopen, grijpen burgers naar creatieve actie, massaal protest en kunst om hun stem hoorbaar te maken.

Persoonlijke getuigenissen, humor en cultuur helpen om angst te doorbreken en complexe thema’s bespreekbaar te maken.

Opvallend was ook het belang van menselijke verhalen. Persoonlijke getuigenissen, humor en cultuur helpen om angst te doorbreken en complexe thema’s bespreekbaar te maken. Tegelijk wordt het recht ingezet als laatste verdedigingslinie: via rechtszaken, vaak tot bij Europese rechtbanken, worden fundamentele rechten afgedwongen wanneer de politiek faalt.

De Poolse realiteit toont hoe broos democratie kan zijn, zelfs in Europa. Maar ze toont ook dat kleine gebaren van solidariteit, lokale initiatieven en volgehouden samenwerking het verschil maken.

Hun initiatief symboliseert wat we in Polen meerdere keren zagen: wanneer formele politiek vastloopt of vernietigend is, nemen burgers zelf de ruimte om hun rechten en waardigheid concreet vorm te geven.

Een van de vele indrukwekkende ontmoetingen was met de activisten van AboTak, een initiatief van de Abortion Dream Team‑beweging, dat in het hart van Warschau een plek aanbiedt waar mensen steun, veilige informatie en begeleiding rond abortus kunnen krijgen. Het AboTak centrum is meer dan een informatiepunt: het is een plek van zorg, ontmoeting en ondersteuning, waar mensen zonder schaamte terechtkunnen voor vragen, gratis zwangerschapstests en begeleiding. Dit initiatief symboliseert wat we in Polen meerdere keren zagen: wanneer formele politiek vastloopt of vernietigend is, nemen burgers zelf de ruimte om hun rechten en waardigheid concreet vorm te geven. Tijdens ons bezoek deelden de trekkers van dit centrum openlijk hoe zij elke dag, tegen weerstand, stigma en zelfs agressie in, hun werk volhouden.

Voor De Transformisten was deze reis een wake-upcall én een bron van inspiratie. Democratie is geen vanzelfsprekendheid: ze leeft bij de gratie van burgers die zich organiseren, zorg dragen voor elkaar en blijven opkomen voor waardigheid en rechtvaardigheid – ook wanneer dat moeilijk wordt.

*Deze leerreis werd georganiseerd door Socius

We hadden ontmoetingen met:

• WOK Lab: Warszawskie Obserwatorium Kultury

• Stefan Batory Foundation: Fundacja im. Stefana Batorego

• The Helsinki Foundation of Human Rights: https://hfhr.pl/en 

• Grupa Granica: sklepbezgranic.pl/en_US/index

• Strajk Kobiet: Strajk Kobiet

• Abotak abortuskliniek: AboTak - Pierwsza Aborcyjna Przychodnia w Polsce

• Een Poolse rechter

• Baobab: Home EN - Baobab

• Lokale overheid Lublin, participation office

• Love does not exclude: Miłość Nie Wyklucza » English

• Growspace: GrowSPACE GrowSPACE Stichting

• Campaign against Homophobia: Strona KPH

• Diplomatieke vertegenwoordiging van Vlaanderen in Polen en Baltische Staten.